Yumurta akı ve aquafaba: köpük ve dry shake bilimi

Yumurta akı neden köpürür
Yumurta akının köpürme yeteneği bileşiminden gelir. Akın yaklaşık yüzde 90'ı su, yaklaşık yüzde 10'u proteindir; yağ ise neredeyse hiç yoktur. Proteinin yarısından fazlasını ovalbümin oluşturur. Bunu ovotransferrin ve ovomukoid izler, daha küçük oranlarda ovomusin, lizozim ve globulinler bulunur. Bu proteinler çözeltide katlanmış bir yapıdadır ve kendi başına köpük oluşturmaz. Köpüğü başlatan şey, yapılarının mekanik enerjiyle değişmesidir.
Denatürasyon ve hava-su arayüzü
Çırpma ya da çalkalama sırasında proteinler kısmen açılır. Buna denatürasyon denir. Açılan zincirlerin suyu seven bölgeleri suya, suyu iten bölgeleri havaya yönelir ve proteinler hava kabarcıklarının yüzeyine dizilir. Yan yana gelen proteinler birbirine bağlanarak kabarcığın çevresinde bir film oluşturur. Hangi proteinin köpüğe ne kadar katkı yaptığı konusunda anlatımlar ayrışır; ancak köpüğün birden çok proteinin birlikte çalışmasıyla kurulduğu genel kabul görür. Mekanik işlem sürdükçe kabarcıklar küçülür ve sayıları artar. İşlem aşırıya kaçtığında ise bağlar kopar, hava kaçar ve hacim kaybolur. İyi çırpılmış bir ak, sıvı hâlinin altı ila sekiz katı hacme ulaşabilir.
Köpüğü etkileyen etmenler
Protein köpükleri ortam koşullarına duyarlıdır. Öne çıkan etmenler şöyle özetlenebilir:
Yağ: köpürmeyi güçleştirir; bir damla yumurta sarısı bile proteinlerle arayüzde rekabet eder ve sağlam bir bağ kurmaz.
Sıcaklık: akta en yüksek hacim yaklaşık oda sıcaklığında elde edilir; soğuk ak daha geç köpürür.
Asit: pH'ın ölçülü biçimde düşmesi köpüğün kararlılığına katkı sağlayabilir; oluşum süresine etkisi konusunda anlatımlar ayrışır.
Şeker: hava kaybını yavaşlatır, ancak fazlası köpürmeyi geciktirir.
Seyreltme: hacimce yaklaşık yüzde 40 ve üzeri su eklenmesi kararlı köpük oluşumunu engeller.
Tuz: protein ağını zayıflatarak kararlılığı azaltabilir.
Bekleme: köpük genellikle birkaç dakika içinde hava kaybetmeye başlar.
Yumurtanın yaşı: yumurta beklerken bazikleşir, bu da köpüğü zayıflatır.
Asit konusunda bir ayrıntı daha vardır. Köpüğü destekleyen ölçülü asitlik ile narenciye suyu gibi düşük pH'lı bir ortam aynı şey değildir. Çok asitli karışımlarda köpük daha kısa sürede sönebilir. Bu konuda kesin bir eşikten söz etmek zordur.
Dry shake ne anlama gelir
Dry shake, köpük veren bir bileşen içeren karışımın önce buzsuz çalkalanmasına verilen addır. Bu işlemin mantığı genellikle yukarıdaki etmenlerle açıklanır. Buz olmadığında karışım hem daha sıcak kalır hem de buzun eriyip seyreltmesinin önüne geçilir. Her iki durum da proteinlerin arayüze ulaşması açısından daha elverişli koşullar yaratır. Buz, bu aşamadan sonra karışımın soğutulması ve seyreltilmesi için ayrıca kullanılır. Buzun başlangıçtan itibaren ortamda olmasının köpük oluşumunu sınırlayabileceği düşünülür.
Aquafaba nedir
Aquafaba, nohut gibi baklagillerin haşlanmasından kalan sudur; adı Latince su anlamındaki aqua ile bakla anlamındaki faba sözcüklerinden türetilmiştir. Köpük oluşturabildiğinin yakın dönemde fark edilmesiyle yumurta akına hayvansal olmayan bir alternatif olarak gündeme gelmiştir. Haşlama sırasında baklagillerin suda çözünen proteinleri, şekerleri ve polisakkaritleri suya geçer. Suya geçen madde miktarı haşlama süresiyle değişir. Aquafabanın protein içeriği yumurta akınınkinin yaklaşık onda biri kadardır.
Saponinler ve iki köpüğün farkı
Aquafabanın köpürmesi suya geçen çözünmüş maddelere bağlıdır ve saponinler bu maddeler arasında önemli bir yer tutar. Sabun benzeri bu bileşikler, sıvı çalkalandığında köpük oluşturur. Dolayısıyla yumurta akında köpüğü ağırlıklı olarak proteinler kurarken, aquafabada saponinler, proteinler ve karbonhidratlar birlikte rol oynar. Yumurta ise köpürtme yanında emülsiyon ve pıhtılaşma işlevleri de olan çok yönlü bir malzemedir; aquafabanın en belirgin işlevi köpürmedir. Baklagil türü ve haşlama süresi değiştikçe aquafabanın bileşimi de değişir, bu nedenle köpürme davranışı partiden partiye farklılık gösterebilir.




Yorumlar